Kulak çınlaması ile hiperakuzi arasındaki fark nedir?
Kulak çınlaması ile hiperakuzi arasındaki fark nedir?
Kulak çınlaması (tinnitus) ve hiperakuzi, işitme sistemiyle ilişkili iki farklı durumdur. Ancak birçok kişi bu iki kavramı birbirine karıştırır. Çünkü her ikisi de kulakla ilgili şikâyetlere neden olabilir ve bazı hastalarda birlikte görülebilir.
Oysa kulak çınlaması, olmayan bir sesi duymaktır; hiperakuzi ise normal çevre seslerini olduğundan çok daha yüksek veya rahatsız edici algılamaktır. Bu iki durumun nedenleri, belirtileri ve tedavi yaklaşımları farklıdır.
Doğru tanının konulması, uygun rehabilitasyon planının oluşturulması açısından büyük önem taşır.
Kulak çınlaması (tinnitus) nedir?
Kulak çınlaması, dış ortamda herhangi bir ses bulunmamasına rağmen kişinin;
- zil sesi,
- uğultu,
- vızıltı,
- ıslık,
- cızırtı gibi sesler duymasıdır.
Bu ses yalnızca kişi tarafından algılanır ve çoğunlukla iç kulak ile işitsel sinir sistemindeki değişikliklerle ilişkilidir.
Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi’ne (AAO-HNS) göre erişkinlerin yaklaşık %10-15’i yaşamlarının bir döneminde tinnitus deneyimlemektedir.
Hiperakuzi nedir?
Hiperakuzisi olan kişiler, başkalarının normal kabul ettiği günlük sesleri bile rahatsız edici derecede yüksek algılar. Örneğin;
- tabak çatal sesi,
- elektrik süpürgesi,
- çocuk sesi,
- trafik,
- saç kurutma makinesi,
- kapı kapanma sesi kişide ciddi rahatsızlık oluşturabilir.
Bazı hastalar bu sesleri yalnızca yüksek değil, aynı zamanda ağrılı olarak tarif eder. British Society of Audiology, hiperakuzinin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen işitsel tolerans bozukluklarından biri olduğunu belirtmektedir.
Kulak Çınlaması ile Hiperakuzi Arasındaki En Temel Fark
En basit ifadeyle;
Tinnitus = Ortada olmayan bir sesi duymaktır.
Hiperakuzi = Var olan sesleri normalden daha yüksek algılamaktır.
Yani tinnitus “ses üretimi” ile ilgili bir algı değişikliği iken, hiperakuzi “ses şiddetinin algılanması” ile ilgilidir.
İki rahatsızlık birlikte görülebilir mi?
Evet. Bilimsel çalışmalar, kronik tinnitus hastalarının önemli bir bölümünde hiperakuzi belirtilerinin de bulunduğunu göstermektedir.
Bazı araştırmalarda bu birlikteliğin %40-80 arasında değişebildiği bildirilmiştir. Bu geniş aralık; kullanılan tanı kriterleri, hasta grupları ve araştırma yöntemlerindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle odyolojik değerlendirme sırasında her iki durum da ayrı ayrı sorgulanmalıdır.
Hiperakuzi neden oluşur?
Kesin mekanizma henüz tam olarak açıklanamamıştır. Ancak en güçlü teoriye göre; işitme sistemine ulaşan sinyaller azaldığında veya değiştiğinde beyin sesleri daha yüksek algılamaya başlayabilir. Hiperakuzi şu durumlarla ilişkili olabilir:
- Gürültü travması
- İşitme kaybı
- Tinnitus
- Migren
- Bell paralizisi
- Meniere hastalığı
- Baş travmaları
- Bazı nörolojik hastalıklar
Her hiperakuzi hastasında bu nedenlerden biri bulunmayabilir.
Hiperakuzinin belirtileri nelerdir?
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Günlük seslerden rahatsız olma
- Yüksek sese karşı aşırı hassasiyet
- Gürültülü ortamlardan kaçınma
- Kalabalık ortamlarda bulunmak istememe
- Kulakta ağrı hissi
- Kaygı ve stres artışı
İleri vakalarda kişiler sosyal yaşamdan uzaklaşabilir.
Kulak çınlaması ve hiperakuzi nasıl ayırt edilir?
Bir odyolog değerlendirme sırasında yalnızca işitme testi yapmaz. Ayrıca;
- belirtilerin başlangıç zamanı,
- hangi seslerin rahatsız ettiği,
- çınlamanın karakteri,
- işitme kaybı olup olmadığı,
- günlük yaşam etkisi ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Gerektiğinde şu testler uygulanabilir:
- Saf ses odyometrisi
- Konuşmayı ayırt etme testleri
- Rahatsızlık Eşiği (Loudness Discomfort Level – LDL) ölçümü
- Tinnitus değerlendirme ölçekleri
- Hiperakuzi anketleri
LDL testi, kişinin hangi ses seviyelerinde rahatsızlık hissettiğini belirlemede önemli bilgiler sağlayabilir.
Tedavi yaklaşımları aynı mıdır?
Hayır. Tinnitus tedavisinde;
- işitme cihazları (gerektiğinde)
- ses terapisi
- tinnitus rehabilitasyonu
- Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT) kanıta dayalı yaklaşımlar arasında yer almaktadır.
Hiperakuzideamaç seslerden tamamen kaçmak değildir.Güncel rehberler;
- kontrollü ses terapisi,
- işitsel rehabilitasyon,
- gerektiğinde psikolojik destek yaklaşımlarını önermektedir.
Sürekli kulak tıkacı kullanılması ise bazı hastalarda ses hassasiyetini daha da artırabileceği için yalnızca gerekli durumlarda önerilmektedir.
Ne zaman bir uzmana başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme önerilir:
- Günlük sesler rahatsız etmeye başladıysa
- Kulak çınlaması birkaç haftadan uzun sürüyorsa
- İşitme kaybı eşlik ediyorsa
- Baş dönmesi birlikte görülüyorsa
- Gürültülü ortamlarda bulunmak giderek zorlaşıyorsa
Erken değerlendirme, uygun rehabilitasyon planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Hiperakuzi ile kulak çınlaması aynı hastalık mıdır?
Hayır. Kulak çınlaması olmayan bir sesi duymaktır. Hiperakuzi ise gerçek seslere karşı aşırı hassasiyet gelişmesidir.
Hiperakuzi kulak çınlamasına neden olur mu?
Doğrudan neden olduğu gösterilmemiştir. Ancak iki durum aynı kişide birlikte görülebilir.
Hiperakuzi tedavi edilebilir mi?
Belirtilerin nedenine göre ses terapisi ve işitsel rehabilitasyon gibi yöntemlerle yönetilebilir.
Hiperakuzi işitme kaybı yapar mı?
Hayır. Hiperakuzi işitme kaybı değildir; ses toleransının azalmasıdır.
Kulak tıkacı kullanmak hiperakuziye iyi gelir mi?
Sürekli kullanılması genellikle önerilmez. Gereksiz ve uzun süreli kullanım, bazı kişilerde ses hassasiyetini artırabilir.
Kaynaklar
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS). Clinical Practice Guideline: Tinnitus. https://www.entnet.org/quality-practice/quality-products/clinical-practice-guidelines/tinnitus/
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Tinnitus: Assessment and Management (NG155). https://www.nice.org.uk/guidance/ng155
- British Society of Audiology (BSA). Practice Guidance: Hyperacusis in Adults. https://www.thebsa.org.uk
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Tinnitus. https://www.nidcd.nih.gov/health/tinnitus
- Aazh H, Moore BCJ. Insights from the Third International Conference on Hyperacusis. Noise & Health. 2018.
- Tyler RS, Pienkowski M, Roncancio ER, et al. A Review of Hyperacusis and Future Directions. American Journal of Audiology. 2014.
- Baguley DM, McFerran DJ, Hall DA. Tinnitus. The Lancet. 2013;382(9904):1600-1607.
